Những ngành nghề đang thừa nhân lực như hồi chuông cảnh báo đối với hàng triệu người lao động thay đổi của nền kinh tế số. Để không trở thành nạn nhân của làn sóng bão hòa lao động, cần phân tích sâu về bức tranh nhân lực thực tế tại Việt Nam.
Nguyên nhân nhiều ngành nghề thừa nhân lực
Thực trạng cung vượt quá cầu là kết quả của sự đứt gãy giữa hệ thống giáo dục và vận động kinh tế.
Không gắn nhu cầu thị trường
Trong khi nhiều doanh nghiệp "khát" lao động kỹ thuật cao, các cơ sở giáo dục vẫn duy trì chỉ tiêu tuyển sinh cao ở ngành đã bão hòa.
-
Chỉ tiêu tuyển sinh vượt nhu cầu thực tế: Nhiều trường đại học vẫn mở rộng quy mô tuyển sinh các ngành khối kinh tế, xã hội. Vì chi phí đào tạo thấp, dẫn đến số lượng cử nhân ra trường mỗi năm gấp nhiều lần nhu cầu thị trường.
-
Chương trình học chậm cập nhật: Giáo trình mang nặng tính lý thuyết, thiếu các học phần thực tế. Điều này khiến sinh viên mất ít nhất 6 để đào tạo lại khi vào doanh nghiệp.
Chọn ngành theo số đông
Thay vì chọn ngành dựa trên năng lực, nhiều người đổ xô vào các ngành cạnh tranh khốc liệt. Bên cạnh đó, học sinh chọn trường theo điểm số khi chưa hiểu bản chất công việc. Từ đó dẫn đến sự chênh lệch giữa đam mê và thực tế lao động.
Thiếu nhân lực chất lượng cao
Theo báo cáo từ Tổng cục Thống kê, tỷ lệ lao động có bằng cấp nhưng thiếu kỹ năng mềm và ngoại ngữ chiếm phần lớn. Các nhà tuyển dụng dần khắt khe hơn, họ sẵn sàng bỏ trống vị trí thay vì tuyển ứng viên không có tư duy giải quyết vấn đề.
Tác động của công nghệ số
Sự bùng nổ của AI và tự động hóa trong năm 2026 đã tái cấu trúc hoàn toàn thị trường lao động. Các công việc hành chính, nhập liệu và xử lý văn bản thủ công dần biến mất.
Người lao động không chủ động cập nhật công nghệ sẽ nhanh chóng bị đào thải.
Sự bùng nổ AI đã tái cấu trúc thị trường lao động
Những ngành nghề đang thừa nhân lực hiện tại
Nhận diện chính xác các nhóm ngành thừa nhân lực giúp người lao động chuẩn bị tốt hơn.
Nhóm ngành kinh tế - quản trị
Báo cáo từ Trung tâm Dự báo nhu cầu nhân lực, số lượng cử nhân quản trị kinh doanh đang thừa khoảng 20% so với nhu cầu thực tế.Cử nhân mới tốt nghiệp phải chấp nhận các vị trí thực tập không lương hoặc lương thấp để tích lũy kinh nghiệm.
Sự bùng nổ của các khóa học ngắn hạn và chương trình đào tạo đại trà đã làm loãng giá trị bằng cấp của ngành.
Ngành xã hội
Các ngành khoa học xã hội và nhân văn đang đứng trước thách thức lớn về đầu ra khi ngân sách cho các viện nghiên cứu nhà nước bị thắt chặt. Công việc trong phạm vi nghiên cứu, hành chính hoặc báo chí truyền thống.
Phần lớn cử nhân phải chuyển hướng sang làm Marketing hoặc các công việc tự do để duy trì thu nhập. Điều này do, kiến thức học thuật chuyên sâu đkhông tương thích với yêu cầu đa nhiệm của các công ty tư nhân.
Ngành xã hội ít phát triển bởi nhu cầu chưa cao
Sư phạm
Một số môn học truyền thống như Lịch sử, Địa lý ở các thành phố lớn đang có danh sách ứng tuyển dài dằng dặc. Từ đó nhân lực tại đô thị lại dư thừa tạo rào cản lớn về tuyển dụng.
Công nghệ môi trường
Từng được kỳ vọng là ngành của tương lai, ngành công nghệ môi trường đang trải qua giai đoạn tăng trưởng nóng dẫn đến dư thừa nhân sự cấp thấp. Số lượng dự án xanh tăng không nhanh bằng số lượng sinh viên tốt nghiệp hàng năm. Vì vậy, công ty môi trường ưu tiên tuyển dụng chuyên gia có kinh nghiệm vận hành hệ thống phức tạp.
Ngành lao động phổ thông
Lao động tay chân không qua đào tạo thuộc nhóm dễ tổn thương trong kỷ nguyên máy móc. Công việc không yêu cầu chuyên môn cao đồng nghĩa với việc dễ bị thay thế bởi tự động hóa.
Sự lạm phát và chi phí sinh hoạt tăng cao, mức lương lao động phổ thông khó đảm bảo cuộc sống ổn định lâu dài.
Lao động phổ thông dễ bị thay thế bởi máy móc
Hệ lụy khi học ngành thừa nhân lực
Lựa chọn sai lầm không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn tạo ra gánh nặng cho toàn xã hội khi nguồn lực không được tối ưu hóa.
Thất nghiệp
Hệ quả dễ thấy là sự lãng phí chất xám khi một kỹ sư phải đi làm shipper. Ngày càng nhiều cử nhân luật phải đi làm nhân viên telesale để mưu sinh.
Thu nhập thấp, khó thăng tiến
Áp lực cạnh tranh ở nghề thừa nhân lực khiến mức lương bị ép xuống. Người lao động khó có tiếng nói trong việc đàm phán phúc lợi. Đồng thời, bên ngoài có hàng nghìn người sẵn sàng thay thế vị trí đó.
Áp lực cho người lao động trẻ
Sự kỳ vọng của gia đình cùng thực trạng thất nghiệp kéo dài dễ dẫn đến các hội chứng tâm lý. Dần dần mất niềm tin vào bản thân và phương hướng trong sự nghiệp.
Những ngành nghề đang thừa nhân lực trở thành một thực tế khốc liệt nên mỗi cá nhân cần nhìn nhận lại lộ trình phát triển. Người lao động cần chủ động trang bị những kỹ năng mềm để thích ứng.
Xem thêm:
